Tại sao tai có thể phân biệt phương hướng của âm thanh?

Như chúng ta đều biết, âm thanh là sự dao động của không khí, sau khi không khí bị dao động tiếp xúc với màng nhĩ, thông qua sự dẫn truyền thần kinh làm chúng ta nghe thấy âm thanh. Trong điều kiện bình thường, phần đông chúng ta chỉ nghe không thôi mà phân biệt được nguồn âm thanh, tại sao lại như thế?

Có một người ngay từ nhỏ đã điếc đặc hẳn một tai. Khi bạn gọi anh ta, anh ta phải nhìn bốn xung quanh mới phát hiện được âm thanh từ đâu truyền tới. Vậy tai sao anh ta lại mất năng lực định vị âm thanh như thế? Thì ra, việc xác định phương hướng của âm thanh chỉ thực hiện được bằng hai tai.

Những thực nghiệm tâm lý học cho hay, nếu chỉ có một tai bị kích thích lần lượt bởi hai nhóm sóng âm xuất phát từ hai nguồn âm có cường độ giống nhau, khoảng cách như nhau, những phương hướng khác nhau, thậm chí trái ngược nhau thì hiệu ứng đối với một tai của hai nhóm sóng âm đó là như nhau. Thành thử con người không cách gì phân biệt được sự khác biệt về phương hướng của hai nhóm sóng âm đó.

>>> Xem thêm: Viêm bộ phận sinh dục nam là gì?

Nhưng nếu thông tin truyền đến hai tai đều được sử dụng thì tình hình khác hoàn toàn.

Một trong những căn cứ giúp hai tai nhận ra phương hướng của âm thanh là sự chênh lệch về thời gian giữa hai tai. Nếu như có một âm thanh phát ra từ bên phải chúng ta, âm thanh ấy đến tai phải sớm hơn tí chút so với tai trái ở xa hơn một chút. Qua sự đo đạc bằng những máy móc tinh xảo nhất, người ta đã xác định được rằng, ngay khi sự chênh lệch về thời gian giữa hai tai nhỏ tới 30% của một giây đồng hồ, tai chúng ta vẫn xác định chính xác được âm thanh từ phía nào truyền tới. Sự chênh lệch về thời gian ấy ngắn khó lòng mường tượng nổi. Sở dĩ đạt được mức độ nhận biết tinh vi đến thế chính là nhờ quá trình chỉnh hợp chủ động của hệ thống thần kinh thính giác.

Xác định phương hướng của âm thanh nhờ cấu tạo tai
Xác định phương hướng của âm thanh nhờ cấu tạo tai

Căn cứ thứ hai giúp hai tai phán đoán phương hướng của âm thanh là sự chênh lệch về cường độ âm thanh giữa hai tai. Nguồn âm thanh ở phía phải hay phía trái đầu ta bao giờ cũng truyền đến tai ở phía đó những âm thanh có cường độ lớn hơn tí chút, sự chênh lệch về cường độ nhỏ bé ấy cũng đủ giúp chúng ta xác định chính xác vị trí của âm thanh ở bên phải hay bên trái mặt phẳng bổ dọc ở chính giữa đầu.

Còn một vấn đề nữa, nếu như âm thanh phát ra ở đúng một điểm nào đó trên mặt phẳng bổ dọc ở chính giữa đầu, lúc này âm thanh sẽ truyền đến hai tai cùng một lúc, mà cường độ lại như nhau, thế thì chúng ta làm sao có thể nói chính xác vị trí của âm thanh: Ở phía trước, phía sau hay phía trên, phía dưới? Thiên nhiên anh minh đã nghĩ ra một cách cực kỳ đơn giản: Chỉ cần chúng ta khẽ xoay đầu là lại phân biệt được đâu ra đấy. “Dỏng tai nghe ngóng” mà nhân dân ta thường nói quả đã bao hàm cái ý “nghếch đầu”.

Động tác “nghếch đầu” này tự nhiên đến mức nhiều lúc chúng ta không hề phát giác. Tất nhiên, trong cuộc sống hiện thực, để phát hiện ra nguồn âm thanh, song song với việc “xoay đầu”, “dỏng tai”, chúng ta còn “lôi kéo” cả đôi mắt tinh tường cùng “tham chiến”.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*